جاڭا حابارلار

«ميڭجۋ وزەنى» تابيعاتى تاماشا كورىنىستىك وزەنگە اينالدى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-10-03 12:48:20  

 

شىحىزى راديو ستانسياسىنىڭ ءتىلشىسى جاڭ لانلاننىڭ حابارى: تالاي جىل وزگەرىس ەنگىزۋ ارقىلى شىحىزى قالاسىنىڭ «ميڭجۋ وزەنى» سۋارۋعا، تاسقىننان ساقتانۋعا ارنالعان سۋ جەتكىزۋ توعانىنان تابيعاتى تاماشا كورىنىستىك وزەنگە اينالدى، ول بەينە قالا ورتاسىنا تارتىلعان ءتۇستى تورعىن تاسپا سياقتى قۇبا شولدەگى شىحىزىنىڭ كوركىن اسىرىپ، اسەمدىك باعىشتادى.
«ميڭجۋ وزەنى»ءاسىلى اعا بۋىن اسكەري تىڭ يگەرۋ جاۋىنگەرلەرىنىڭ 1976-جىلى سالعان سۋارۋ جانە تاسقىننان ساقتانۋ يقۋاتىنا يە بەل توعان بولاتىن. ءداۋىردىڭ دامۋىنا ساي، بەل توعاننىڭ يقۋانى ءبىر سىدىرعى بولعاندىقتان، قالانىڭ دامۋ قادامىنا ىلەسە الماي قالعان ەدى. 2014-جىلى، توعاندى وزگەرتۋ 1-مەرزىمدىك قۇرىلىسى شىحىزى قالاسىنىڭ حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋداعى ءتۇيىندى ينجەنەريا رەتىندە باستالدى.
2015-جىلى، ينجەنەريانىڭ 1-مەرزىمدىك قۇرىلىسىندا سۋ جەتكىزىلىپ، 2-مەرزىمدىك قۇرىلىس باستالدى. 2016-جىلى، توعاندى وزگەرتۋ ينجەنەرياسىنىڭ 2-مەرزىمدىك قۇرىلىسى ءبىتىپ، سۋ جەتكىزىلدى، بۇل كورىنىستىك سۋ جۇيەسى «ميڭجۋ وزەنى» دەپ اتالدى. ميڭجۋ وزەنى ارناسىنىڭ ۇزىندىعى 5.6 كيلومەتر، سۋ ايدىنىنىڭ اۋدانى 53 مىڭ تەكشە مەترگە جەتەدى، سۋ بەتىنىڭ ەڭ كەڭ جەرى 107 مەتر. وزگەشە «ساتىلى اتىز» ۇلگىسىندەگى قۇرىلىم، ساتى-ساتى بولىپ تۇتاسقان سارقىراما شوعىرى، كوركەم كولدەگى شاعىن ارالدار ەسكى توعانداعى وزگەرىسكە كۋا بولعان شىحىزىلىقتاردى تاڭ قالدىردى. شىحىزى قالاسىنىڭ تۇرعىنى جاسى 60 تان اسقان لي ۋىنجۇن: «كورىنىسى دە، جاسىلداندىرۋى دا وتە جاقسى. بۇل وزەن ارناسى جاسالعاننان كەيىن، وزەن جاعاسىنداعى بۇقاراعا دا كوپ تيىمدىلىك اكەلدى. وسىنداي تاماشا ورتادا جاساعانىما ءومىر بويى ريزامىن».

شىحىزى قالاسىن قۇرۋعا جانە دامىتۋعا ساي، ميڭجۋ وزەنى شىحىزى قالاسى رايونىنىڭ وزەكتى لەنياسىنا اينالىپ، قالانىڭ وڭتۇستىگىنەن سولتۇستىگىنە قاراي ەندەي ءوتتى. ەكى مەرزىمدىك وزگەرتۋ ينجەنەرياسى توڭكەرىستىك اسكەري تىڭ يگەرۋ مادەنيەتىنە ۇشتاستىرا وتىرىپ جۇرگىزىلىپ، تاريح، تاۋ، سۋ، ورمان، قالا سياقتى بەس ءىرى بولەككە ءبولىندى، مۇندا تۇرلىشە تاقىرىپتاعى ەرەكشەلىككە يە تاماشا كورىنىستى كوپ جەردەن قالىپتاستىرۋ ارقىلى ميڭجۋ وزەنىن سۋعا قاتىستى قيمىل وتكىزۋ، دەمالىپ سەيىلدەۋ، ساياحاتتاپ تاماشالاۋ بىرتۇلعالانعان قالانىڭ امبەباپ سيپاتتى سۋ بەلدەۋى باقشاسىنا بىرتىندەپ اينالدىردى. وزەننىڭ ەكى جاعالاۋىنداعى جاسىلداندىرۋ بەلدەۋى بەينە كوك جاقۇت ورناتىلعان القا ءتارىزدى وزەن جاعاسىنا جايعاسسا، ال تىك وسكەن بالاۋىز اعاش، ۇلكەن ءتاجدى شەگىرشىن اعاشى، بۇراتىلا بىتكەن تالدار، قاراعاي، قالامپىر، دولانا سياقتى 160 نەشە اعاش ءتۇرى مەن گۇل-شوپتەر قاۋلاپ ءوستى، ۇلگىسى وزگەشە سامالدىقتار وزەن جاعاسى مەن شاعىن ارالعا سالىندى. كەش بولعاندا، ءتۇرلى-ءتۇستى شىراقتار ميڭجۋ وزەنىنىڭ كەشكى كورىنىسىن ەرەكشە تۇسكە بولەپ، كوركىن اسىرادى. شاڭحايلىق ساياحاتشى گاۋ مۋيۋە بىلاي دەدى: «ەرەكشە ايبىندى سەزىلدى، سەبەبى وزەن ۇزاققا سوزىلىپ اعىپ جاتىر. مەن شاڭحايدا دا مۇنداي ۇلكەن باقشانى كورمەپپىن. اۋلى ماعان قالدىرعان اسەرى ول ەرەكشە ايبىندى، كەشكى كورىنىسى تاماشا ەكەن، باقشا ءىشىن ارالاعاندا، اۋاسى دا ەرەكشە جاقسى سەزىلدى».
قالا تۇرعىندارى مەن ساياحاتشىلاردىڭ ميڭجۋ وزەنىن ارالاۋىنا قولايلى بولۋ ءۇشىن، قازىر، شىحىزى قالاسىنىڭ قاتىستى تاراۋلارى تاعى وزەننىڭ ەكى جاعالاۋىنداعى نەگىزگى قۇرىلعىلاردى ۇزدىكسىز جاقسارتىپ، ابزالداندىردى. شىحىزى قالالىق ميڭجۋ وزەنىنىڭ باستىعى يە شىڭ توقتالا كەلىپ : «وسى كورىنىستىك وزەننىڭ جوبالاۋ تانىمى جاعىندا، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدى ماڭداي الدى ورىنعا قويدىق. دەنە شىنىقتىرۋعا ارنالعان جاياۋلار جولىن ارناۋلى جاساپ، دەنە-تاربيە قۇرىلعىلارىن كوبەيتتىك، مۇنىڭ ءبارى بۇقاراعا قولايلىلىق جاراتىپ، اناعۇرلىم كەڭ دالا باقشاسىن قۇرىپ، قالا تۇرعىندارىن باقىت سەزىمى مەن ايرىقشا سەزىمگە بولەۋ ءۇشىن»-دەدى.


بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە