جاڭا حابارلار

تاۋى جاسىل، سۋى تۇنىق كوركەم مەكەن قۇرايىق

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2018-06-07 16:48:30  

ستانسيامىزدىڭ جيناق حابارى: شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتى ەكولوگيالىق قۇرىلىسقا وسكەلەڭ ءمان بەردى. بيىل 5-ايدا اشىلعان مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ جينالىسىندا، باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ادامزات پەن تابيعاتتىڭ جاراسىمدى بىرگە ءومىر سۇرۋىنە تاباندى بولىپ، ۇنەمشىلدىكتى ماڭداي الدى ورىنعا قويۋ، قورعاۋدى ماڭداي الدى ورىنعا قويۋ، تابيعي قالپىنا كەلتىرۋدى نەگىز ەتۋ باعىتىنان جازباي، ەكولوگيالىق ورتانى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاپ، ەكولوگيالىق ورتاعا ءومىرىمىزدى قاستەرلەگەندەي مامىلە جاساۋىمىز قاجەت. رايونىمىز توپىراقتىڭ بىلعانۋىن باسقارۋ مەن مەڭگەرۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ، سۋدىڭ لاستانۋىنان ساقتانۋ جانە ونى تىزگىندەۋ ارەكەت جوسپارى سياقتى قىزمەتتەردى اتقارۋ ارقىلى، جاراتىلىستىق ەكولوگيا مەن ادامداردىڭ قونىستانۋ ورتاسىن ۇزدىسكىز كەمەلدەندىرىپ، جاراتىلىستىق ەكولوگيالىق كوركەم كورىنىستىڭ ادامزات اراسىندا ماڭگى ساقتالۋىنا، تابيعاتتىڭ تىنىشتىعىن، جاراسىمدىلىگىن، كوركەمدىگىن قالپىنا كەلتىرىپ، بۇقارانىڭ الاڭسىز ازىقتانىپ، تىنىش تىرشىلىك ەتۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.
بىرنەشە كۇننەن بەرى، قۇمىل قالالىق قورشاعان ورتانى قورعاۋ باقىلاۋ-تەكسەرۋ پۋنكتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەۋىرعۇل رايونىنا بارىپ، بۇرىنعى قۇمىل ءسىلتى زاۆوتى وڭىرىندەگى توپىراقتان ۇلگى الىپ، العاشقى مەرزىمدەگى توپىراقتى قالپىنا كەلتىرۋ قىزمەتىنىڭ ونىمدىلىگىن تەكسەردى. وسىدان بۇرىن، قۇمىل قالاسى توپىراقتىڭ بىلعانىشىن وڭاۋ نىسانىن باستاپ، توپىراقتى اۋىستىرۋ سياقتى تاسىلدەر ارقىلى زاۆود وڭىرىنىڭ جەر بەتىندەگى جاراقسىز قالدىقتاردان جەردىڭ سورتاڭدانۋ ماسەلەسىن وڭاعان بولاتىن. قۇمىل قالالىق قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەكەمەسى بىلعانشتان ساقتانۋ جانە ونى وڭاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى تاڭ ليشين: «بۇل جالاڭ عانا وڭاۋ نىسانى ەمەس، ەۋىرعۇل رايوندىق حالىق ۇكىمەتى اۋەلگى ماتەريال ۇيىلگەن الاڭدى قالانىڭ نەگىزگى باقشاسى ەتىپ وزگەرتتى»،-دەدى.
توپىراقتىڭ بىلعانىشىن وڭاۋ نىسانى ارقىلى قۇمىل قالاسىنىڭ ەۋىرعۇل رايونى 201 مۋ جەردى وڭادى. سونىمەن بىرگە قۇمىل قالاسى تاعى توپىراق ورتاسىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋ-تەكسەرۋ كولەمىن كەڭەيتتى، بۇل سۋ قاينارى ءوڭىرى، ەگىستىك جەر، ءجايلىم، ءتۇيىندى بىلعانعان ورىن جانە قوقىر-قوقسىق كومىلگەن ورىندى قامتىپ، باقىلاۋ-تەكسەۋ نىساندارى بۇرىنعىدان دا كوبەيىپ ناقتىلاندى.
قازىر، اۆتونوميالى رايونىمىز مەملەكەتتىڭ بىلعانعان جەردىڭ توپىراق ورتاسىن باسقارۋ ينفورماتسيا جۇيەسى ارقىلى ءتۇستى مەتال قورىتۋ، حيميا ونەركاسىپ سياقتى بىلعانىش تۋدىراتىن كاسىپورىندار پايدالانعان جەردى بىلعانۋ جاعدايىنا ساي وڭايدى جانە باسقارىپ مەڭگەردى. سونىمەن بىرگە، «توپىراقتىڭ بىلعانىشىنان ساقتانۋ جانە ونى وڭاۋ نىساناسى جاۋاپكەرلىك حاتى» بويىنشا، توپىراقتىڭ بىلعانۋ جاعدايىن ناقتىلى تەكسەرۋ قىزمەتىن بەلسەنە ىلگەرلەتتى. «اۆتونوميالى رايوننىڭ توپىراقتىڭ بىلعانىشىن باسقارۋ جانە ونى وڭاۋ جوباسىن» باسىپ تاراتىپ ءارى اتقارىپ، بىلعانعان اۋماقتى باسقارۋ جانە وڭاۋ سىناق ءتۇيىنىن ۇيىمداستىرىپ ورىستەتتى. اۆتونوميالى رايوندىق قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەڭگەرمەسى توپىراق ورتاسىن باسقارۋ باسقارماسىنىڭ ورىنباسار باستىعى ۋاڭ باۋۋي: «توپىراقتى تازارتىپ قورعاۋ شايقاسىندا باتىل جەڭىسكە جەتۋ كەرەك، ءبىرىنشى، توپىراقتىڭ جاعدايىن تەكسەرۋ، اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانىلاتىن جەردەگى توپىراقتى جان-جاقتىلى تەكسەرۋ جانە ءتۇيىندى سالاداعى كاسىپورىنداردى تەكسەرۋ قاجەت. ەكىنشى، ءتۇيىندى سالاداعى كاسىپورىنداردى باسقارۋدى كۇشەيتۋ، سونىمەن بىرگە قورشاعان ورتانى قورعاۋ تاراۋلارىنان ءتۇيىندى سالاداعى كاسىپورىنداردىڭ توڭىرەگىندەگى جەردى جانە جەر استى سۋىن باقىلاپ تەكسەرۋ، ءتۇيىندى سالاداعى كاسىپورىنداردىڭ توڭىرەگىندەگى قورشاعان ورتاعا ىقپال ەتۋىنەن ساقتانۋ كەرەك»،-دەدى.
جازعىتۇرىم، قاشقار قالا رايونىن كەسىپ وتەتىن ءتۇمان وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا جاياۋ جۇرگەن، دەمالعان، كوڭىل اشقان قالا تۇرعىندارىنىڭ اياعى ۇزىلمەيدى. قاشقار قالاسىنىڭ تۇرعىنى ما لينا: «مەنىڭ ءۇيىم ءتۇمان وزەنىنىڭ ماڭىندا، سۋ بۇرىنعىدان تازارىپ، اۋادا نەداۋىر سالقىندادى، جاز كۇندەرى تۇندە سىرتقا شىعىپ سالقىنداۋعا وتە لايىقتى»،-دەدى.
ما لينا كورىپ كۋا بولعان وزگەرىستەر قاشقار قالاسىنداعى ءتۇمان وزەنىن جان-جاقتىلى وڭاۋ ينجەنەرياسىنىڭ جەمىسى. قاشقار قالاسى «سۋى تۇنىق، جاعاسى جاسىل» ەتىپ جوبالانعان قۇرىلىس سالۋدى وي جەلى ەتىپ، ءتۇمان وزەنى سۋىنىڭ لاستانۋىن وڭاۋ، وزەن ارنالارىن تاسقىننان ساقتاۋ، وزەن اعارى ەكولوگيا قۇرىلىسى سىندى 3 ءىرى جەلىلەس ينجەنەريا قۇرىلىسىن جالعاستى سالىپ، ءتۇمان وزەنىنىڭ قالا رايونىنداعى بولەگىندەگى لاستانۋدى ازايتىپ، سۋدى بوگەۋ، وزەن سۋى تۇنبا كولشىگى، وزەن ارناسىنداعى تۇنبالاردى تازارتۋ، وزەن جاعالاۋىن جاقسارتۋ، جاسىلداندىرۋ سياقتى قۇرىلىستاردى سالدى. سونىمەن بىرگە، قاشقار قالاسى تاعى قىزىل وزەندەگى 5-كوپىردەن 7-كوپىرگە دەيىنگى بولەكتىڭ تاسقىننان ساقتانۋ، ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە بىلعانىشتان ساقتانۋ جانە ونى وڭاۋ ينجەنەرياسىن ءتۇيىندى اتقاردى، قاشقار قالاسى ءتۇمان وزەنى، قىزىل وزەنى، دايالاڭ، شياۋيالاڭ، دۇڭحۋ، بەيحۋ سياقتى 6 ءىرى سۋ جۇيەسى باقشاسىن قالىپتاستىرادى.
سۋ بايلىعىن قورعاۋ قىزمەتىن اناعۇرلىم ىلگەرلەتۋ ءۇشىن، قازىر رايونىمىز وزەن باستىعى ءتۇزىمىن دەركەزىندە ورناتتى، وسى ايدىڭ سوڭىنان بۇرىن كول باستىعى ءتۇزىمى دە شينجياڭدا جاپپاي باستاپ اتقارىلادى. ءار دارەجەلى، وزەن (كول) باستىقتارىنىڭ ارالاپ تەكسەرۋى بىرتىندەپ ۇدايىلىققا اينالادى، وزەن، كولدەردى وڭاۋ، قورعاۋ قىزمەتى دە ىلگەرىندى-كەيىندى ورىستەتىلەدى. اۆتونوميالى رايوندىق قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەڭگەرمەسى سۋ ورتاسىن باسقارۋ باسقارماسىنىڭ ورىنباسار باستىعى مىڭ شياۋيان بىلاي دەدى: شينجياڭداعى 14 ايماق، وبلىستا «رايونىمىزدىڭ شوعىرلى اۋىز سۋ قاينارى ورتاسىن قورعاۋ» ارناۋلى ارەكەتى جالعاستى ورىستەتىلىپ، اۋىز سۋ قاينارىن قورعاۋ رايونىن جوسپارلاۋ، قورعاۋ رايوننىڭ شەكارا بەلگىسىن ورناتۋ، قورعاۋ رايونىنداعى قورشاعان ورتا زاڭىنا قايشى ماسەلەلەردى رەتتەپ وڭاۋ، قورعاۋ سياقتى جاقتاردى ارناۋلى باقىلاپ تەكسەرەدى، قىسقاشا ايتقاندا، ءوڭىردىڭ اۋىز سۋ قاينارى سۋ ساپاسىن ساقتاۋعا جانە جاقسارتۋعا كەپىلدىك ەتىپ، «كەپىلدىك ەتۋ» نىساناسىن جۇزەگە اسىرادى.
تاماشا ەكولوگيالىق ورتا ــ حالىق تۇرمىسىنا جاپپاي تيىمدىلىك جاساپ قۇت اكەلەدى، باس شۋجي شي جينپيڭ مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ جينالىسىندا ءبىر قىدىرۋ جاندى دا وبىرازدى ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى نىساندارىن العا قويدى: ياعني، بۇقارا اڭساعان اشىق اسپان، اقشا بۇلت، جامىراعان جۇلدىزدار كورىنۋ، بۇقارا ارمانداعان سۋى تۇنىق، جاعاسى نۋ، سۋىندا بالىقتار تۋلاعان جاعداي جارىققا شىعۋ؛ بۇقارا ازىق-تۇلىكتەردى الاڭسىز تۇتىنۋ، الاڭسىز قونىستانۋ؛ بۇقارانى قۇستاردىڭ سايراعان داۋىسى، جۇپار ءيىستى گۇلدەر جايقالعان باقشا كورىنىسىمەن باۋراۋ كەرەك.
اۋىل-قىستاقتاردىڭ قونىستانۋ ورتاسىن رەتتەۋ، وڭاۋدىڭ 3 جىلدىق ارەكەت جوسپارى جانە اۋىل-قىستاقتاردى كوركەيتۋ ستراتەگياسىن اتقارۋمەن بىرلەستىرىپ، تاياۋدا «اۆتونوميالى رايونىمىزداعى اۋىل-قسىتاقتاردىڭ قونىستانۋ ورتاسىن رەتتەۋ، وڭاۋدىڭ 3 جىلدىق ارەكەتىن اتقارۋ جوباسى» باسىپ تاراتىلدى، اۆتونوميالى رايونىمىز اۋىل-قىستاقتارداعى قوقىر-قوقسىقتاردى، لاس سۋدى وڭاۋ جانە قىستاقتىڭ بەت-بەينەسىن جاقسارتۋدى نەگىزگى قامال الۋ باعىتى ەتىپ، 3 جىلدا «قۇستار سايراعان، جۇپار ءيىسى اڭقىعان باۋ-باقشا كورىنىسى» نىساناسىن ورىنداۋدى ۇيعاردى. ياركەن اۋدانى ارال اۋىلى ازعانباق قىستاعىندا، اۋداندا باستاپ اتقارىلعان دارەتحانالاردى جاقسارتۋ ينجەنەرياسىنىڭ ارقاسىندا، قىستاق تۇرعىنى امانگۇل وتباسى الدىڭعى ايدا سۋى جوق دارەتحاناعا حوش ايتىپ، سۋمەن اعىزاتىن تازا دارەتحانا پايدالاندى. تۇرعىن امانگۇل مامەت بىلاي دەدى: ۇزاق جىلداردان بەرى، تازالىق ءۇيىمىز دالادا، قىستا وتە سۋىق بولاتىن، كەشتە ءسوزجوق قول شام الىپ شىعامىز، قازىر تازالىق ءۇي ءۇيىمىزدىڭ ىشىندە، ەرەكشە تازا، سۋمەن اعىزاتىن دارەتحانا، پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ وسىنداي جاقسى شارت-جاعداي جاراتقانىنا العىس ايتامىز.
قازىر، ازعانباق قىستاعىندا قوقىر-قوقسىقتى ءبىر تۇتاس قويۋ ورنى بەلگىلەنىپ قالماستان، تاعى اپتا سايىن ورتا تازالىعى كۇنى بەلگىلەنىپ، 6 تازا وتباسى باعالانىپ تۇرادى، بۇل تۇرعىنداردىڭ قىستاقتىڭ قورشاعان ورتاسىن ايالاۋىنا جەبەۋ بولدى. ياركەن اۋدانىنداعى اۋىل-قسىتاقتاردىڭ تۇرار جاي ورتاسىن رەتتەۋ-وڭاۋ باسشىلىق گرۋپپاسى كەڭسەسىنىڭ مۇشەسى جاۋ شياۋلي بىلاي دەدى: اۋلانى، ءۇيدىڭ الدى-ارتىنداعى ۇيىلگەن قوقىر-قوقسىقتاردى تازالاۋ ارقىلى قىستاقتىڭ بەت-بەينەسىن جاپپاي جاقسارتۋمەن بىرگە، ديقانداردى كونە ۇيلەردى بۇزىپ كوشىرۋگە جۇمىلدىرىپ، «قاز-قاتار تىزىلگەن جاڭا ۇيلەر سالىپ، وتباستارىنىڭ حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتىپ، جاڭا ءۇي سالىپ، جاڭاشا قىستاق قالىپتاستىرۋ» نىساناسىن ورىندادىق.


بەرىپ كەت ورامالىڭدى

دوستار

الىستاعى اق ەركە