باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

قارتايۋدى جەدەلدەتەتىن ناشار ۇيقى داعدىسى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-08-23 20:23:13  
ايەلدەر كۇندەلىكتى تۇرمىستا دەنساۋلىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن ۇيقى داعدىسىنا كوڭىل بولۋلەرى كەرەك. اقاۋسىز ۇيىقتاۋ داعدىسى ايەلدەر دەنساۋلىعىنا اسا ءتيىمدى بولىپ، ول ءارقانداي دەنساۋلىق ساقتاۋ بۇيىمدارىنان دا پايدالى. «جايلى ۇيقى ـــ جاننىڭ راقاتى» دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماسا كەرەك.
دەسە دە، قازىرگى كۇندە كوپ ساندى ايەلدەر قانشا ۇيىقتاعان سايىن سونشالىق قالجىراپ تۇرادى. ۇيقى ۋاقىتى جەتكىلىكتى بولسا دا ۇيقىسى قانبايدى. تومەندەگىدەي ناشار ۇيقى داعدىسى قارتايۋدى جەدەلدەتەدى.
1. تەرىدەگى بەزەنۋ بۇيىمىن تازالاماي ۇيىقتاۋ. كەيبىر ايەلدەر، اسىرەسە، جاس ايەلدەر ۇيىقتاۋ الدىندا بەزەنۋ بۇيىمىن سۇرتپەيدى. تەرىدەگى بەزەنۋ بۇيىمى تەرى تۇكتەرىن بىتەپ، تەر بەزدەرىنىڭ سۇيىقتىق ءبولىپ شىعارۋى كەدەرگىگە ۇشىرايدى. وپا-دالاپ سياقتىلار دەنەنى تىتىركەندىرىپ قالماستان، ۋاقىت ۇزارعان سايىن تەرىنى زاقىمدايدى.
2. ومىراۋ تارتقىشتى شەشپەي ۇيىقتاۋ. ومىراۋ تارتقىشتىڭ ومىراۋدى قورعاۋ رولى بار. ءبىراق شەشپەي ۇيىقتاعاندا اۋرۋعا دۋشار ەتەدى. اسىرەسە، ءسۇت بەزى وسپەسىنە شالدىعۋ حاۋپىن ارتتىرادى. ماماندار زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى ءار كۇنى 17 ساعاتتان ارتىق ومىراۋ تارتقىش تاعاتىن ايەلدەردىڭ ءسۇت بەزى وسپەسىنە شالدىعۋ قاتەرى ومىراۋ تارتقىش تاعۋ ۋاقىتى قىسقا نەمەسە تاقپايتىن ايەلدەردەن 20 ەسە جوعارى بولاتىنىن بايقاعان. ويتكەنى ومىراۋ ۇزاق ۋاقىت قىسىم كۇشكە ۇشىراسا، ليمفا تامىرلارىنداعى قاننىڭ كەرى قايتۋىنا بوگەت جاساپ، زياندى زاتتاردىڭ ومىراۋدا جينالۋ مۇمكىندىگى ارتادى.
3. القا-مونشاقتاردى الماي ۇيىقتاۋ. كەيبىر ايەلدەر القا-مونشاقتى الماي ۇيىقتايدى. بۇل اسا حاۋىپتى. (1) كەيبىر القا-مونشاقتار مەتالدان جاسالاتىندىقتان، تەرىمەن ۇزاق ۋاقىت جاناساتىن بولسا، دەنەگە بىلىنبەي ءوتىپ، ۋلاۋى مۇمكىن (مىسالى، اليۋميننەن ۋلانۋ سياقتى). (2) كەيبىر جارقىراۋىق القا-مونشاقتاردا رادي رادياتسياسى بولاتىندىقتان، رادياتسيا قانشاما ءالسىز ءارى بولىمسىز بولعانىمەن ۋاقىت وتە كەلە اۋىر زارداپ تۋدىرادى. (3) القا-مونشاقتى الماي ۇيىقتاۋ دەنەنىڭ زات الماسۋىنا ءتيىمسىز. بۇنىڭ ءوزى القا-مونشاق جاناسقان تەرىنىڭ تەز قارتايۋىنىڭ باستى سەبەبى.
4. ۇيىقتار الدىندا اشۋعا بۋلىعۋ. ۇيىقتاۋ الدىندا اشۋ شاقىرۋ جۇرەك قاعىسىن جيىلەتىپ، تىنىس الۋدى قاربالاستىققا ءتۇسىرىپ، كوڭىل كۇيدە وزگەرىس بولىپ، ۋاعىندا ۇيىقتاۋعا اسەر جاسايدى.
5. ۇيىقتار الدىندا تويا تاماقتانۋ. ۇيىقتاۋ الدىندا تويا تاماقتانسا اسقازاننىڭ اس قورىتۋ قىزمەتى قاربالاستىققا ءتۇسىپ، تاماققا تويعان اسقازان ۇلكەن ميدى قايتا-قايتا تىتىركەندىرەدى. ۇلكەن ميدا قوزۋ نۇكتەسى بولاتىندىقتان ادام تىنىش ۇيىقتاي المايدى.
6. تەلەۆيزور كورىپ جاتىپ ۇيىقتاۋ. ادەتتە تەلەۆيزور كورۋ قالىپتى قۇبىلىس سانالادى. سوندىقتان كوپتەگەن ادامنىڭ توسەكتە جاتىپ تەلەۆيزور كورىپ ۇيىقتاعىسى كەلەدى. ەگەر وسىلاي ۇيىقتاسا، كوپ وتپەي ويانىپ كەتەدى دە، جامان حاراكتەردەگى ۇيقى اينالىسى قالىپتاسادى. سوندىقتان ماماندار تەلەۆيزوردى جاتىن ۇيگە قويماۋدى ۇسىنىس ەتەدى.
7. ۇيىقتاۋ الدىندا شاي ءىشۋ. شايدىڭ قۇرامىندا كوفە ءسىلتىسى سياقتى زاتتار بولاتىندىقتان وسى زاتتار ورتالىق نەرۆ جۇيەسىن تىتىركەندىرىپ، اشتى شىققان شاي ادامنىڭ ۇيقىسىن قاشىرادى.
8. ۇيىقتاۋ الدىندا كۇشەمەلى ارەكەتپەن شۇعىلدانۋ. كۇشەمەلى ارەكەت ۇلكەن ميدىڭ نەرۆ كلەتكاسىن قوزدىراتىندىقتان، بۇنداي قوزۋ قىسقا ۋاقىتتا باسىلا قويمايدى. سوندىقتان ۇيىقتاۋ الدىندا دەنەنىڭ تىنىشتىعىن ساقتاعان دۇرىس.
9. جاستىقتى بيىك جاستاۋ. فيزيولوگيالىق تۇرعىدان ايتقاندا، جاسىقتىڭ بيىكتىگى 8 ــ 12 سانتيمەتر بولۋ كەرەك. ال جاستىق وتە الاسا بولسا دا بولمايدى. بۇلاي بولعاندا ميدا اينالىس جاسايتىن قان مولشەرى كوبەيىپ، ەرتەسى باس زەڭىپ اۋىراتىن، قاباق ىسىنەتىن بولادى. جاستىق تىم بيىك بولسا، تىنىس جولىنا اسەر ەتىپ، قورىل پايدا بولادى. ۇزاق ۋاقىتقا جالعاسسا مويىن ومىرتقاسى اۋىراتىن نەمەسە جوتا بۇكىرەيەتىن بولادى.
10. قولىن جاستانىپ ۇيىقتاۋ. ۇيىقتاۋ بارىسىندا ەكى قولىن جاستانىپ جاتاتىن بولسا، دەنەدەگى قاننىڭ اينالىسىنا ءتيىمسىز بولادى. ەكى بىلەك جانسىزدانۋ، اشىپ اۋرۋدان سىرت، قۇرساققا تۇسەتىن قىسىم اۋىرلايدى. ۋاقىت ۇزارا كەلە «كەرى قايتىمدى وڭەش قابىنۋعا» كىرىپتار ەتەدى. اس قورىتۋ جاقسى بولماي، دەنەنىڭ قورەكتىك قابىلداۋىنا اسەر جاسايدى.
11. باستى بۇركەپ ۇيىقتاۋ. قىس مەزگىلىندە كوپ ادامدار باسىن بۇركەپ ۇيىقتايدى. بۇنىڭ دەنساۋلىققا زيانى كوپ. بۇندايدا وتتەگى جەتىسپەيدى دە ۇلكەن ميدى زاقىمدايدى. باستى بۇركەپ ۇيىقتاعاندا كورپە ىشىندەگى كومىر قىشقىل گازىنىڭ مولايۋىنا ىلەسە، وتتەگىنىڭ مولشەرى ازايىپ، ادام دىمقىل اۋانى سىمىرە بەرگەندىكتەن، ۇلكەن مي قىزمەتى كەدەرگىگە ۇشىرايدى. ۋاقىت وتە كەلە ۇيقى قانبايتىن، قورقىنىشتى ءتۇس كورەتىن بولادى. ادام ويانعاننان كەيىن باسى زەڭىپ، دارمەنسىزدەنىپ، نەرۆى السىرەيدى.
12. اۋىزدى اشىپ ۇيىقتاۋ. اۋىزدى جۇمىپ ۇيىقتاۋ بويداعى قۋاتتى ساقتاۋدىڭ ەڭ ۇتىمدى ءتاسىلى. اۋىزدى اشىپ تىنىستاعاندا شاڭ-توزاڭدى سىمىرۋمەن بىرگە، سۋىق اۋا كەڭىردەك، وكپە جانە ءبۇيىردى تىتىركەندىرەدى.
13. ەسىك-تەرەزەنى اشىپ ۇيىقتاۋ. ادام ۇيىقتاپ جاتقاندا سىرتقى ورتاعا ۇيلەسۋ قابىلەتى تومەندەيدى. اۋا الماساتىن جەردە ۇيىقتاپ قالسا، سۋىق ءوتىپ اۋىرادى. سوندىقتان ۇنەمى اۋا الماساتىن ورىنداردان اۋاشا جاتۋ، ورىندى ەسىك-تەرەزەدەن الىستاۋ سالۋ كەرەك.
14. وتىرىپ ۇيىقتاۋ. كەيبىر ايەلدەر قىزمەت قاربالاستىعى سەبەبىنەن قالجىراپ، ۇيگە كەلىپ تاماق ىشكەن سوڭ، كرەسلودا وتىرعان بەتى ۇيىقتاپ قالادى. ادام وتىرىپ ۇيىقتاسا، جۇرەك سوعۋى باياۋلاپ، قان تامىر كەڭەيىپ، ميعا وتتەگى جەتىسپەي، باس زەڭىپ، قۇلاق شىڭىلدايدى.
15. ءبىر-بىرىنە قارسى قاراپ ۇيىقتاۋ. ەكى ادام ءبىر-بىرىنە قارسى قاراپ جاتىپ ۇيىقتاسا، بىرەۋى ەندى بىرەۋىنىڭ دەمىنەن شىققان جاراقسىز گازدى سىمىرەدى نەمەسە وتتەگى جەتىسپەي، ۇيقى قاشۋ، كوپ ءتۇس كورۋ، ويانعان سوڭ باسى اينالىپ دارمەنسىزدەنۋ سياقتى احۋالدارعا تاپ بولادى.
16. بىلەگىن كورپەنىڭ سىرتىنا شىعارىپ ۇيىقتاۋ. كەيبىرەۋلەر ۇيىقتاعاندا بىلەگىن كورپەنىڭ سىرتىنا شىعارىپ الادى. قىس مەزگىلىندە كۇن سۋىق بولاتىندىقتان بىلەك بۋىندارىنان وڭاي سۋىق وتەدى. سونىمەن بىلەك بۋىنىنا قان ۇيىپ، بۋىن قابىنۋ اۋرۋى پايدا بولۋ مۇمكىندىگى ارتادى ءارى تۇماۋ قوسانجارلاپ تىنىس الۋ قيىنداپ، باس اينالادى.
17. ەلەكترلى ءاديالدى توك كوزىنەن ۇزبەي ۇيىقتاۋ. ءتۇن بويى ەلەكترلى ءاديالدى توك كوزىنەن ۇزبەسە، ادامنىڭ تاڭدايى قۇرعاپ، ءتىلى كەبەرسيدى ءارى تۇماۋ پايدا بولادى. ۇيقىعا جايلى تەمپەراتۋرا ℃ 35 ـ 33 ارالىعىندا، سالىستىرمالى ىلعالدىق %60 ـ 55 ارالىعىندا بولعانى ءجون. وسىنداي «شاعىن ورتادا» تەرىدەگى قان تامىرلار جيىرىلىپ، قان اعىسى باياۋلاپ، دەنە تولىق دەمالىس كۇيىنە ءوتىپ، رەتتەلە الادى.
ەگەر ەلەكترلى ءاديالدىڭ توك كوزىندەگى ۋاقىتى تىم ۇزاق بولسا، كورپەنىڭ جىلۋى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، قان تامىر كەڭەيىپ، قان اينالىسى تەزدەپ، تىنىس الۋ جيىلەپ، اۋرۋ باكتەرياسىنا قارسى تۇرۋ قابىلەتى تومەندەپ تۇماۋ يەكتەيدى. سوندىقتان، ەلەكترلى ءاديالدى ۇيىقتاۋدان 10 مينۋت بۇرىن توك كوزىنە جالعاپ، كورپە جىلىنعان سوڭ توك كوزىنەن ءۇزىپ تاستاۋ كەرەك.
18. كوپ ۇيىقتاۋ. ادەتتە ارتىق ۇيىقتاۋدىڭ قاجەتى شامالى. ءتۇن بويى قىزمەت ىستەۋ ءۇشىن الدىن الا بىرنەشە ساعات ۇيىقتاۋدىڭ ادام دەنەسىنە پايداسى جوق. ۇيقى ۋاقىتىنىڭ لايىقتى بولعانى دۇرىس.
19. ۇيقى قانباۋ. ۇلكەن ميدىڭ شارشاۋدى جوياتىن باستى ءتاسىلى ۇيقى. ۇزاق ۋاقىت ۇيقى قانباۋ نەمەسە جاقسى ۇيىقتاي الماۋ مي كلەتكالارىنىڭ قارتايۋىن جەدەلدەتەدى. سونىمەن سۇڭعىلا ادامنىڭ ءوزى توپاسقا اينالادى.
20. ءار كۇنگى ۇيقى ۋاقىتى ۇقساس بولماۋ. ايەلدەر جونىنەن ايتقاندا ۇلكەن ميدىڭ قالجىراۋىن باساتىن ۇتىمدى ءادىس ۇيقى. ۇزاق ۋاقىت ۋاعىندا ۇيىقتاي الماسا ۇيقى ساپاسى ناشارلاپ، ۇلكەن مي كلەتكالارى كەرى شەگىنەدى. مي قىزمەتىنە ىقپال ەتەدى.
21. ۇيقىنىڭ اۋىسۋى. كەيبىر ايەلدەر ءتۇن بويى ۇستەمە قىزمەت ىستەپ، ۇيقىنى سوڭىنان قاندىرۋدى ويلايدى. الايدا، بيولوگيالىق ساعاتتىڭ شىم-شىتىرىق بولۋىنان كۇندىز ەڭسەسى ءتۇسىپ، زەيىنىن شوعىرلاندىرا المايتىن، كەشتە ۇيقى قاشىپ ۋاعىندا ۇيىقتاي المايتىن بولادى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم