باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

موناليزانىڭ كۇلىمسىرەۋىندەگى ءتىلسىم سىر

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-06-07 17:54:27  
داۆينچيدىڭ «موناليزا» اتتى كەسكىندەمەسى ەۆروپادا ادەبيەت-كوركەمونەردىڭ قايتا گۇلدەنۋ داۋرىندەگى ەڭ كورنەكتى پورتتىرەتتەردىڭ ءبىرى. موناليزانىڭ كۇلىمسىرەپ تۇرۋى بۇل پورتىرەتتىڭ ەڭ ماڭىزدى بەلگىسى بولعاندىقتان، كەيبىرەۋلەر بۇل پورترەتتى «كۇلىمسىرەۋ» دەپ اتايدى. الايدا موناليزانىڭ كۇلىمسىرەۋى دە ادامداردىڭ تالاس تاقىرىبىنا اينالعان.
كەسكىندەمەشىنىڭ قالامىنان تۋعان موناليزانىڭ ومىردە بولعانى شىندىق. ول يتاليانىڭ فلورەنتسيا دەگەن جەرىندەگى قالتالى بايدىڭ حانىمى. داۆينچي موناليزانىڭ سۋرەتىن سالعان تۇستا، موناليزا جانىنداي جاقسى كورەتىن اياۋلى قىزىنان ايىرىلىپ قايعى جۇتىپ، قامىعىپ تۇنجىراپ جۇرگەن كەزى ەكەن. كەسكىندەمەشى موناليزانىڭ كوڭىلىن كوتەرۋ ءۇشىن ونىڭ سۋرەتىن سالعان كەزدە، ادام شاقىرىپ، مۋزىكامەن ءان ايتقىزادى. كۇلدىرگىلەردى شاقىرىپ كۇلدىرگى ويىن قويدىرادى ەكەن. كوپ قۇلشىنىستان سوڭ، سۇلۋ جۇرەگىندەگى كۇلكى بەتىنە شىعادى. ونىڭ وڭايلىقشا قولعا كەلمەيتىن وسى كۇلىمسىرەگەن بەينەسىن كەسكىندەمەشى قاعازعا تۇسىرگەن. الايدا سۋرەتتى تاماشالاعان سان-ساناقسىز تاماشاشىلارىن تاڭداي قاقتىرىپ، سان قيالعا باستايدى. ونىڭ كۇلىمسىرەۋى كەيدە جان ەلىتىپ، ەستەن كەتپەسە؛ كەيدى قايعى قاسىرەتى مەنمۇندالاپ، بولىمسىز بولعانىمەن دە جان شىداتپاستاي بولسا، كەيدى اسەمدىگىمەن ەلىتەدى. قىسقاسى، تاماشالاۋشىلار تانىمىنىڭ تۇرلىشەلىگىنە موناليزا كۇلكىسى جايلى ءار الۋان جورامال-تۇسىنىك تۋىنداعان.
موناليزانىڭ كۇلىمسىرەۋىنىڭ ماعىناسى نە ەكەندىگى جونىندە نەشە 100 جىلدان بەرى ادامدار تۇرلىشە تۇرعىدان ىزدەنىس جاسادى.
وسىنداعى ەڭ جارامدى ايتىلىم مىناۋ: موناليزانىڭ كۇلىمسىرەۋىندە كەسكىندەمەشىنىڭ اسا قۇندى جاسامپازدىق ويى جاسىرىنعان. داۆينچيدىڭ جاساعان ءداۋىرى باتىس ەۆروپادا ارىنداي العا باسقان ادەبيەت-كوركەمونەردىڭ قايتا وركەندەۋ ءداۋىرى ەدى. ونىڭ ءوزى دە ادەبيەت-كوركەمونەردىڭ قايتا وركەندەۋىندەگى ونەرلى ۇستازدارىنىڭ ءبىرى. داۆينچي العاشقى كەزدەگى بۋرجۋازيانىڭ جالىنداعان ارىنىن بەينەلەۋ ءۇشىن وسى سۋرەتتى سالعان. موناليزانىڭ كۇلىمسىرەۋى جاڭا داۋىردەگى جاڭا كەيىپكەرلەردىڭ سەنىمى مەن ۇمىتكەرلىگىنە وكىلدىك ەتەدى. بولاشاققا، شىندىققا، ىزگىلىككە، سۇلۋلىققا ارمانىن اشىپ كورسەتەدى. ول جاڭادان وركەندەگەن بۋرجۋازيانىڭ ناق سۋرەتتەمەسى دەپ ەسەپتەيدى. ءبىراق بۇل كوزقاراس ونىڭ قورتىندىسى ەمەس. موناليزانىڭ كۇلىمسىرەۋى دە كۇنى بۇگىنگە دەيىن شەشىلمەگەن جۇمباق.
2. مەلوس افروديتاسىنىڭ قولى قانداي ەدى
«بىلەگى جوق مەلوس افروديتاسىنىڭ» ءمۇسىنى، «موناليزانىڭ» سىزبا سۋرەتى، تاستان قاشالعان «جەكىستىڭ قاناتتى پەرىشتەسى» فرانسيانىڭ پاريج قالاسىنداعى لۋۆەر مۇراجايىنا قويىلعان ەڭ اسىل ءۇش مۇراعات. ادامدار اسەمونەرلىك وسى ۇزدىك تۋىندىلاردى تاماشالاي دا، تاڭدانادا ءٴجۇرىپ، مىناداي سۇراق قويماي تۇرا المايدى: ايەل قۇداي مەلوس افروديتاسنىڭ ءمۇسىنى بىلەگىنەن ايىرىلۋدان بۇرىن قانداي بولعان، بىلەك-قولدارى قايتىپ تۇرعان؟
مەلوس افروديتاسنىڭ ءٴمۇسىنىن 1820-جىلى ءبىر شارۋا جەر جىرتىپ جۇرگەندە تاۋىپ العان. ارادا قولدان قولعا ءوتىپ، اقىرى لۋۆر مۇراجايىنا اكەلىپ ساقتالعان. بۇل مۇسىندە بۇرىن ات جوق بولاتىن. اجارلى دا ءوڭدى بولعاندىقتان، ادامدار ونى ريم قيال-عاجايىپ اڭىزدارىنداعى «ماحاببات» پەن سۇلۋلىقتىڭ يەسى مەلوس افروديتاسنىڭ اتىمەن اتاعان. كوپ جىلداردان بەرى ادامدار مەلوس افروديتاسنىڭ ءمۇسىنىن ايەل سۇلۋلىعىنىڭ نىشانى ەتىپ كەلەدى. سونىمەن قابات، ونىڭ بىلەك-قولى جوق بولعانعا وكىنەدى دە، سوندىقتان تالاي-تالاي كوركەمونەرپازدار وسى مۇسىنگە بىلەك-قول سالماقشى بولىپ، الۋان ءتۇرلى جوبالاردى العا ۇسىندى.
گەرمانيالىق ارحەلوگ فورتوۆينگر ايەل قۇدايدىڭ ءمۇسىنى بىلەك-قولى ۇزىلۋدەن بۇرىن سول جاق قولىن العا سوزىپ، شىنتاعىمەن دىڭگەكتى شىنتاقتاپ، الاقانىنا التىن الما سالعان. وڭ بىلەگىن تومەن ءتۇسىرىپ، الاقانىن قارنىنا تيگىزىپ، كويلەك-مەشپەتىنىڭ شەتىن باسىپ تۇرعان بەينەدە بولعان دەپ ەسەپتەيدى. ۇلى بريتانيالىق شيپاگەر كرودياس دالەردىڭ ويى ارحەلوگتىڭ ويىمەن قارايلاس كەلەدى. ايەل قۇداي سول جاق بىلەگىن الدىعا قاراي ءتۇزۋ سوزىپ، شىنتاعىن جوعارى قاراي تىك بۇگىپ، الاقانىنا التىن الما سالىپ تۇرعان، وڭ جاق قولىن تومەن ءتۇسىرىپ، الاقانىمەن كويلەك-مەشپەتىنىڭ ءوڭىرىن باسىپ تۇرعان دەپ ەسەپتەيدى، ءتىپتى ءبىرتالاي ادامدار ونان دا ەرەكشە جوبا ۇسىنادى. ايەل قۇداي سول قولىنا قالقان ۇستاپ بىلەگىن الدىعا قاراي سوزىپ تۇرعان، وڭ قولىن الدىعا تامان ۇسىنىپ تومەن ءتۇسىرىپ، الاقانىن بوس ۇستاپ تۇرعان دەپ ەسەپتەيدى.
ادامدار وزدەرىنىڭ ەستەتيكالىق ولشەمدەرىنە جانە كوركەمونەرلىك وي-قيالىنا ساي، ايەل قۇدايدىڭ مۇسىنىنە قوس بىلەك سالادى، ءبىراق ول الۋان ءتۇرلى جوبالانعان بولسادا بىلەك-قولى جوق ايەل قۇدايدىڭ بەينەسىندەي تابيعي، جاراسىمدى، ۇيلەسىمدى بولمايدى. ايەل قۇدايدىڭ مۇسىنىنەن تۋعان سۇراققا دا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەشكىمدە جاۋاپ تابا العان جوق.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم