باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

ناعىز كەدەيلىك ـــ يدەياداعى كەمىستىك

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-05-16 20:19:11  
ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىر ساباقتاسىم بار بولاتىن، ونىمەن العاش تانىسقاندا ماعان ول باسقالارعا قارايلاسقىش، بايسالدى، قانداي قىسىلتاياڭدا دا اشۋلانبايتىن سياقتى كورىنىپ ەدى. ارالاسا كەلە ول ماعان:
- مەن ءوزىمدى قور سانايمىن، باسقالاردى رەنجىتىپ الۋدان الاڭدايمىن، سوندىقتان باسقالارعا جاعۋعا، رەنجىتىپ الماۋعا تىرىسامىن،-دەدى.
مەن ودان:
-قالايشا مۇنداي ويدا بولاسىڭ؟ ۇيرەنۋىڭ باسقالاردان جاقسى عوي،-دەدىم. ول ىڭعايسىزدانا:
-وتباسىمىزدىڭ ءال-اۋقاتى ناشار، مەنى قارىزدانىپ وقىتىپ جاتىر. تاماقتان، كيەر كيىمنەن تارىعامىن. اسىرەسە ۋنيۆەرسيتەت وقىعاننان كەيىن جايناپ-جارقىراپ جۇرگەن ادامداردى كورىپ، ءوزىمدى ءتىپتى دە قوراشسىناتىن بولدىم،-دەدى.
ايتسا ايتقانداي مەكتەپتەگى وقۋشىلاردىڭ بارلىعىندا بىردەن كومپيۋتەر بار، ال ونىڭ كومپيۋتەرى دە، قولفونى دا جوق. جاڭا حابارلاردى باسقالاردان ەستيدى. ايتسەدە مۇنىڭ پايداسى بار، زەيىندى ۇيرەنۋگە شوعىرلاندىرۋعا بولادى، ول تىرىسىپ ۇيرەنىپ، ءار جىلى مەملەكەتتىڭ سيلىق قاراجاتىنان يگىلىكتەندى. ونىڭ مەملەكەتتىك سيلىق قاراجاتىن العانىن ەستىگەنىمدە ەرەكشە قۋانىپ، ىشتەي: « ول ەندى كومپيۋتەر مەن قولفونعا قولى جەتەتىن بولدى» دەپ ويلاعانمىن، الايدا ءبىر جىل وتسە دە ول ەشتەڭە دە ساتىپ المادى.
ءبىر كۇنى مەن ودان:
-سيلىق قاراجاتىڭدى قالاي جۇمسادىڭ؟- دەپ ەدىم، ول ماعان تاڭىرقاي:
-قالاي جۇمسادىڭ دەيسىڭ بە؟ وقۋ قاراجاتىم بار، تاعى اكە-شەشەم قارىزعا العان اقشانى قايتارۋىمىز كەرەك،-دەدى.
ويلاپ كورسەم ول دا ءجون ەكەن، باسقالاردان قارىز الۋدىڭ وزىندىك قيىندىعى بار، الدىمەن قارىزدى قايتارۋ دا تابىلعان اقىل. ەكىنشى جىلى ول تاعى دا وقۋ سيلىق قاراجاتىن الدى، الايدا ونىڭ تۇرمىسىندا ەشقانداي وزگەرىس بولمادى. مەن ودان الگى سۇراۋىمدى تاعى دا سۇرادىم. ول:
-اعام نەكەلەنىپ ءۇي الاتىن بولعان سوڭ 10 مىڭ يۋاندى سوعان بەردىم،-دەدى ماقتانا. مەن ءوزىمدى ۇستاي الماي:
-اعاڭ بۇل اقشاسىز ءۇي الا الماۋشى ما ەدى؟
ول:
-ونىسىزدا الۋىنا بولادى،ءبىراق قارىزدانادى، قولىمدا اقشا بولعان سوڭ وعان كومەكتەسۋىم كەرەك قوي، قارىز قايتارىپ جاتپاعاننان كەيىن،-دەدى. ءۇشىنشى جىلى ول تاعى دا وقۋ سيلىق قاراجاتىن الدى، ءبىراق مەن تاعى قۇتقۋىرلاعىم كەلمەدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءتورتىنشى جىلدىعىنا شىققان جىلى ول اسپيرانتتىق ەمتيحانعا قاتىناسپاق بولدى. ەمتيحان بەرۋ ءۇشىن جاتتىعۋ، سىناۋ سۇراۋلارىن ساتىپ الۋى كەرەك. مۇنى تەك قاتىستى جاتتىعۋ ماتەريالىمەن قامدايتىن ورىنداردان ساتىپ الۋعا بولاتىن ەدى، ءبىراق باعاسى قىمباتتاۋ تۇراتىن. باسقالار وعان:
-200 يۋان دا 300 يۋان جۇمساپ ساتىپ المايسىڭ با، نەسىنە وسىنشا اۋرە بولاسىڭ،-دەپ اقىلىن ايتسا، ول: «باعاسى قىمبات ەكەن» دەيتىن. سونىمەن ول ءبىر اي بويى ابىگەرلەنىپ، مەكتەپتىڭ ەلەكتروندى كىتاپ وقۋ بولىمىنەن قاتىستى ماتەريالداردى تاپتى. ونىڭ ويىنشا ءبىر ايدا 200 دە 300 يۋان اقشانى ۇنەمدەپ قالۋ، شىنىندا، وڭاي ەمەس ەدى.
اسپيرانتتىق ەمتيحان اياقتادى، ونىڭ ناتيجەسى جوعارى بولدى، تەك 2-رەتكى ەمتيحاننىڭ ۇقتىرۋىن كۇتۋ كەرەك. ءاسىلى، ۇنەمى توراپقا شىعىپ، قاتىستى ۇقتىرۋ جاعدايىن كورۋ كەرەك ەدى. ونىڭ كومپيۋتەرى بولماعاندىقتان، مەكتەپتىڭ كومپيۋتەرحاناسىنا بارىپ، ۇقتىرۋدى بايقاپ قايتاتىن. ءبىر كۇنى مەكتەپكە بولىنگەن وقۋشىلاردىڭ تىزىمدىگى شىقتى، ۇقتىرۋ تۇستەن كەيىنگى ساعات 2 دە جاريالانعان ەدى، وندا سول كۇنى تۇستەن كەيىن ساعات 4 تە وقۋشىلاردىڭ قاتىستى ينفورماتسياسىن جولداپ بەرۋى تالاپ ەتىلىپتى، مەن بۇل ۇقتىرۋدى ساعات 3 جارىمدا كوردىم دە دەرەۋ وعان جەتكىزدىم، جارىم ساعات ۋاقىت ىشىندە تىزىمدەلۋگە ۇلگىرمەگەن ول بۇل ورايدان قالىپ قويدى.
ەمتيحان ناتيجەسى جوعارى بولعاندىقتان، ونى باسقا دا مەكتەپتەر قابىلدايتىن ەدى. ول بەيجيڭدەگى ءبىر مەكتەپتى تاڭدادى، ءبىراق بەتپە-بەت ەمتيحاننان وتپەي قالدى، مەن وعان تاعى دا باعىن سىناپ كورۋىن ايتتىم. ول:
-بەيجيڭگە بارۋعا 500 يۋان دا 600 يۋاندى تەككە جۇمسادىم، تاعى باسقا مەكتەپكە اقشا جۇمساپ بارعانىممەن،ەمتيحاننان وتە الماسام قايتەمىن،-دەدى. بولاشاعى مەن اقشا الدىندا ونىڭ ەڭ الدىمەن ويلاساتىنى اقشا. ول سول مينۋتتا ءوزىنىڭ ءبىر جىل ارىپتالاسقان كۇندەرى مەن جوعارى ەمتيحان ناتيجەسىنىڭ بوسقا كەتكەنىن ۇمىتىپ تا كەتكەن ەدى.
وقۋ تاۋىساردان بۇرىن ول اۋىلىنا قايتىپ وقىتۋشى بولۋعا دايىندالىپ ءجۇردى. مەن وعان:
-وقىتۋشىلىق كاسىپ جاقسى، وتباسىڭنىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋىڭە دە بولادى،-دەدىم. ول كەنەت:
-ءبىر جاعىنان، قىزمەت ىستەي ءجۇرىپ، ءبىر جاعىنان، اسپيرانتتىققا ەمتيحان بەرۋىمە بولادى عوي. مەن تاڭىرقاي:
-اسپيرانت وقۋ ارمانىڭ بولسا،كەزىندە نەگە مەكتەپ تاڭدامادىڭ نەمەسە مەكتەپتە قالىپ، جارىم جىل دايىندىق كورۋىڭە دە بولار ەدى عوي، قىزمەت ىستەسەڭ، ساباق پىسىقتاۋعا قايدان ۋاقىت بولسىن. ول سول باياعى اۋەنىنە باسىپ:
-مەكتەپتە قالسام تاعى اقشا جۇمسايمىن، وقىتۋشى بولسام ءبىر جاعىنان ەڭبەكاقى الىپ، تاعى ءبىر جاعىنان،ەمتيحان بەرەمىن.
ءبىر كۇنى ول اقشا قاپشىعىن توناتىپ الدى. مەن ودان:
-بانكە كارتچكاڭ اقشا قاپشىعىڭنىڭ ىشىندە بار ما ەدى.
ول:
-بار، ءبىراق ۇرى اقشانى شىعارا المايدى، كارتچكا ىشىندەگى 5 مىڭ يۋاندى مەرزىمگە قويىپ تاستاعانمىن،-دەدى. ەگەر ول 5 مىڭ يۋاندى بانكەگە مەرزىمگە قويماعان بولسا، ءبىر اي ۋاقىت جۇمساپ ماتەريال ىزدەمەي، ساباق پىسىقتاعان بولسا، ەمتيحان ناتيجەسى تىپتەن جوعارى بولار ەدى. مەكتەپتە جارىم جىل ساباق پىسىقتاعان بولسا،اسپيرانتتىق وقىپ تا كەتەر ەدى. ەڭ جوق دەگەندە ءبىر جاڭا تۇرپاتتى قولفون ساتىپ العان بولسا، توراپتاعى حاباردىڭ ۋاقىتىن وتكىزىپ الماس ەدى.
مەنىڭ تاعى تۇرمىس جاعدايى باعاناعى ساباقتاسىمنىڭ حال-جاعدايىنان ناشار ءبىر دوسىم بار، ونىڭ وقۋ ناتيجەسى مەن وقۋ سيلىق قاراجاتى وعان جەتپەيدى، الايدا ول وسى اقشانى وزىنە قالاي جۇمساۋدى ابدەن بىلەتىن. ءبىر جىلى ول بەيجيڭ كينو ينستيتۋتىنا ەمتيحان تاپسىرۋعا بەكىدى دە بارلىق اقشاسىن جيىپ پىسىقتاۋ كلاسىنا قاتىناستى. پويەزبەن مەكتەپ پەن بەيجيڭ اراسىندا 10 نەشە رەت سابىلدى، ول اقىرى ەمتيحاننان ءوتتى.
«اقشا بارىنەن قاستەرلى» دەۋ ناعىز كەدەيدىڭ ويلامى، كەدەيدىڭ ناعىز سۇيەككە بىتكەن ويلاۋ ءتاسىلى «باردام ادامعا كەكتەنۋ».
توردا ءبىر مەزگىل مىناداي ءبىر كەلتەحات تارالىپ ءجۇردى: «ءبىر قىز وقۋشى جاتاعىنداعى وتباسى باردام قىز ساباقتاسىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن ءسوز ەتىپ؛ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 1-جىلدىعىندا الما ماركالى كومپيۋتەر مەن قولفون ىستەتىپ، بايلىعىن ماقتان ەتتى؛ ۇل دوسى اۆتوكولىكپەن كەلىپ، مەكتەپتەن الىپ كەتىپ تۇردى، شىنىندا ار-ۇياتتان جۇرداي. ءىرى ساۋدا بازارىنان ساتىپ العان زاتتارىن ادەيى كورىنەۋ جەرگە قويىپ قويادى» دەگەن.
بۇل كەلتەحاتتىڭ جالپى مازمۇنىنان سول قىزدىڭ «باردام ادامدارعا كەكتەنگەن» كوڭىل كۇيىن بايقايمىز. شىنتۋايتىندا، باسقالاردىڭ ارتىقشىلىعىن قابىلداۋ ناعىز قابىلەت.
كەدەيلىك ادامدى بىرەۋدىڭ نازارىنان وڭاي قاعىس قالدىرادى، الايدا ول ادامدى شىڭايدى. ماڭىزدىسى، يدەيادا كەمىستىك بولماسا بولعانى. يدەيا كەمىستىگىنەن ارىلۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ۇيرەنۋ، ءارقانداي ءىس، ءارقانداي ادامنان ۇيرەنۋ بارىنەن ماڭىزدى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم